Ministirlik barada
Türkmenistanyň Prezidentiniň oba hojalygy we daşky gurşawy goramak baradaky döwlet syýasatyny durmuşa geçirýän Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligi ýurdumyzyň oba hojalygyny döwrüň talaplaryna laýyk ösdürmek, azyk üpjünçiligini mundan beýläk-de berkitmek, daşky gurşawy goramak, ýer gatnaşyklary we gidrometeorologiýa babatdaky wezipeleri ýerine ýetirmek bilen, meşgullanýan edaradyr. Ministrlik oba hojalygyny ösdürmekde, daşky gurşawy goramakda, tebigy baýlyklardan, ýer serişdelerinden rejeli peýdalanmakda, gidrometeorologiýa hem-de azyk üpjünçiligi baradaky maksatnamalary üstünlikli durmuşa geçirmekde ministrlikleriň, pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, eýeçiligiň görnüşine garamazdan, ähli edara-kärhanalaryň, guramalaryň işini utgaşdyrýar, bu ugurlarda halkara tejribesini, öňdebaryjy tehnologiýalary öwrenýär we giňden ýaýradýar.
Ministirlik barada

Türkmenistanyň Prezidentiniň oba hojalygy we daşky gurşawy goramak baradaky döwlet syýasatyny durmuşa geçirýän Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligi ýurdumyzyň oba hojalygyny döwrüň talaplaryna laýyk ösdürmek, azyk üpjünçiligini mundan beýläk-de berkitmek, daşky gurşawy goramak, ýer gatnaşyklary we gidrometeorologiýa babatdaky wezipeleri ýerine ýetirmek bilen, meşgullanýan edaradyr.

Ministrlik oba hojalygyny ösdürmekde, daşky gurşawy goramakda, tebigy baýlyklardan, ýer serişdelerinden rejeli peýdalanmakda, gidrometeorologiýa hem-de azyk üpjünçiligi baradaky maksatnamalary üstünlikli durmuşa geçirmekde ministrlikleriň, pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, eýeçiligiň görnüşine garamazdan, ähli edara-kärhanalaryň, guramalaryň işini utgaşdyrýar, bu ugurlarda halkara tejribesini, öňdebaryjy tehnologiýalary öwrenýär we giňden ýaýradýar.

Hormatly Prezidentimiz tarapyndan alnyp barylýan döwlet syýasatynyň esasy wezipesi oba hojalyk önümleriniň öndürilişini artdyrmaga, ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny pugtalandyrmaga, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da ýokarlandyrmaga gönükdirilendir. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň oba hojalyk pudagyny özgertmek, ösdürmek, öndürilýän oba hojalyk önümleriniň bolçulygyny döredip, daşary ýurtlardan getirilýän möçberini azaltmak, eziz Diýarymyzda azyk bolçulygyny üpjün etmek, oba zähmetkeşleriniň ýaşaýyş-durmuş şertlerini yzygiderli gowulandyrmak boýunça giň gerimli işler durmuşa geçirilýär.

Ekinleriň hasyllylygyny ýokarlandyrmak boýunça önümçilige öňdebaryjy tejribeler ornaşdyrylýar we daýhanlary ýokary hilli tohumlar bilen üpjün etmäge aýratyn üns berilýär. Netijede, ýurdumyzda öndürilýän gallanyň, pagtanyň we beýleki oba hojalyk ekinleriniň öndürilýän möçberleri ýylsaýyn artdyrylýar.

Şeýle hem ýurdumyzyň maldarçylyk pudagyny ösdürmek, maldarçylygy alyp barmagyň ugurlaryny kämilleşdirmek, mallaryň tohumyny gowulandyrmak we olaryň önümliligini artdyrmak boýunça giň göwrümli işler durmuşa geçirilýär. Häzirki döwürde ministrligiň düzüminde Daşky gurşawy goramak gullugy, Ýer serişdeleri gullugy, Gidrometereologiýa gullugy, Döwlet weterinariýa gullugy, Döwlet karantin gullugy, Tohumçylyk hem-de sort-synag döwlet gullugy, Ösümlikleri goramak gullugy, galla önümleri, pagta hem azyk, tehniki hyzmat ediş we maldarçylyk önümçilik birleşikleri hereket edýär.

Oba hojalyk ekinleriniň hasyllylygynyň ýokarlandyrylmagy tohumçylyk-seçgi işleriniň talabalaýyk alnyp barylmagy, önümçilige innowasion tehnologiýalaryň yzygiderli ornaşdyrylmagy esasynda amala aşyrylýar. Gowaçanyň, däneli we gök-bakja ekinleriniň, miweli baglaryň hem-de beýleki oba hojalyk ekinleriniň, ýokary hasylly, ir ýetişýän, kesellere durnukly täze görnüşlerini döretmek hem önümçilige ornaşdyrmak, şeýle-de ýurdumyzyň welaýatlarynyň toprak-howa şertlerine laýyklykda ekinleri görnüşleri boýunça ýerleşdirmek, ösümlikleri, mallary goramagyň biologik usullaryny işläp taýýarlamak işleri alnyp barylýar. Ministrligiň welaýatlardaky galla önümleri önümçilik birleşikleri bugdaý öndürijileri ýokary hilli tohum bilen üpjün edýär. Ýetişdirilen bugdaý hasylyny wagtynda kabul edip, ýitgisiz saklaýar. Ýygnalan bugdaýyň gaýtadan işlenilmegini, un, çörek önümleriniň öndürilmegini hem-de halka ýetirilmegini guraýar.

Ýurdumyzyň oba hojalyk önümlerini gaýtadan işleýän senagat pudaklarynda hem täze önümçilik kärhanalary işe girizilýär, bar bolanlarynyň durky täzelenip, döwrebap tehnologik enjamlar bilen enjamlaşdyrylýar. Şonuň netijesinde, ýurdumyzda halkara ülňülerine laýyk gelýän ýokary hilli we bäsdeşlige ukyply önümleri öndürmegiň möçberleri artdyrylýar, görnüşleri köpeldilýär. Bu bolsa ilatymyzyň azyk önümlerine bolan isleglerini doly kanagatlandyrmaga we ýurdumyzda azyk bolçulygyny has-da pugtalandyrmaga uly ýardam edýär. Şonuň bilen birlikde, dürli görnüşli we ýokary hilli oba hojalyk önümleriniň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmaga mümkinçilik döreýär.

Galla ugry

Galla önümleri kärhanalarynda öndürilýän ýokary hem-de birinji hilli bugdaý ununyň düzümine foliý turşusy bilen demir sulfatynyň garyndysyndan emele gelýän "Premiks” azyk goşundysyny goşup, ýokumly maddalar bilen baýlaşdyrmak işi önümçilige ornaşdyryldy.

Galla we çörek öniimleri kärhanalary tarapyndan öndürilýän un, ýarma, tüwi, çörek, bäsleşige ukyplylygyny has-da ýokarlandyrmak hem-de olara Halkara hil (ISO-9001) we iýmit howpsuzlyk (HAACP) sertifikatlaryny almak üçin Şweýsariýanyň "SGS" kompaniýasy bilen şertnamalar baglaşyldy. Ministrligiň 7 sany önümçilik kärhanasy 2017-nji ýylyň ýanwar—mart aýlarynda agzalan sertifikatlaryň eýesi boldy.

Pagta ugry

Ministrligiň welaýatlardaky pagta önümçilik birleşikleri pagta öndürijileri ýokary hilli gowaça tohumlary bilen üpjün etmek, öz wagtynda pagta hasylyny kabul etmek, kabul edilýän pagta çig malynyň we ondan öndürilýän pagta önümleriniň hiline gözegçilik etmek, hasyly ýitgisiz saklap, gaýtadan işlemek, pagta önümleri bilen ýurdumyzyň dokma kärhanalaryny üpjün etmek, şeýle hem bu önümleri daşarky bazarlara ýerlemek boýunça işleri ýerine ýetirýär.

Azyk ugry

Ministrligiň welaýatlardaky azyk önümçilik birleşikleriniň kärhanalary ýokary hilli, daşky görnüşleri döwrebaplaşdyrylan, harytlyk görnüşleri dünýä ölçeglerine laýyk gelýän önümleri öndürmek, ýokary hilli azyk önümleri bilen ýurdumyzyň bazarlaryny, döwlet edara-kärhanalaryny üpjün etmek, miwe-gök önümlerini taýýarlamak we gaýtadan işlemek, saklamak hem-de täze azyk önümleriniň tehniki şertlerini taýýarlamak boýunça işleri ýerine ýetirýär.

Tehniki hyzmat ediş ugry

Oba hojalyk toplumynyň tehniki binýadyny berkitmek boýunça daşary ýurtlaryň ýokary öndürijilikli oba hojalyk tehnikalaryny we gurallaryny satyn almaga gönükdirilýän maýa goýumlaryň möçberi artdyrylýar. Şeýle hem ýurdumyzda oba hojalyk gurallaryny we ätiýaçlyk şaýlaryny öndürmek işlerine aýratyn üns berilýär. Şol sanda kiçi göwrümli oba hojalyk tehnikalaryny we gurallaryny ýygnap öndürmek işleri meýilleşdirilýär. Bu bolsa oba hojalyk ekinleri ösdürilip ýetişdirilende agrotehniki çäreleri öz wagtynda we talabalaýyk geçirmäge, ýerine ýetirilýän tehniki hyzmatlaryň hilini has-da ýokarlandyrmaga hem-de ekinlerden ýokary hasyl almaga uly ýardam eder.

Welaýat oba hojalyk önümçilik birleşikleriniň etraplardaky tehniki hyzmat ediş kärhanalary oba hojalyk tehnikalarynyň abat ýagdaýda aýawly saklanmagyny üpjün edýär hem-de ýurdumyzyň oba hojalyk öniimlerini öndürijilerine önümçilik-tehniki hyzmatlaryny ýerine ýetirýär.

Türkmenistanyň Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligi tarapyndan 2019-njy ýylda Germaniýanyň «CLAAS» kompaniýasynyň önümi bolan sürüm, bejergi traktorlary, däne ýygýan kombaýnlary, traktora tirkelýän azallary, däne ekijileri satyn alnyp, ýerlere ugradyldy. Mundan başga-da, «John Deere» kompaniýasynyň sürüm traktorlary, däne ýygýan, pagta ýygýan kombaýnlary, traktora tirkelýän azallary, Özbegistan Respublikasynda öndürilen pagta ýygýan maşynlar, gowaça kultiwatorlary, derman pürküjileri, körek ýygýan maşynlary satyn alyndy.

Maldarçylyk ugry

Ýurdumyzda maldarçylyk pudagyny ösdürmäge hem aýratyn üns berilýär. Bu ugurda öri meýdanlaryny suwlulandyrmak işleriniň gerimi has-da giňeldilýär, kiçi suwlulandyrýan desgalar gurulýar. Mallaryň baş sanynyň we önüm berijiliginiň artdyrylmagy maldarçylyk pudagynyň ot-iým binýadyny pugtalandyrmak, olaryň tohumçylyk-seçgi işlerini hem-de ýerine ýetirilýän weterinariýa hyzmatlaryny talabalaýyk alyp barmak arkaly amala aşyrylýar.

Ýurdumyzyň welaýatlarynda maldarçylyk, guşçulyk toplumlary gurulýar, şonuň bilen birlikde-de et, süýt we ýumurtga önümleriniň öndürilişi artdyrylýar. Ilatyň bu önümler bilen üpjün edilişiniň derejesi ýokarlanýar. Bu ugurda alnyp barylýan işlere ýurdumyzyň hususy önüm öndürijileriniň giňden çekilmegi dowam etdirilýär.

Welaýat oba hojalyk önümçilik birleşikleriniň maldarçylyk hojalyklary ýurdumyzda dowardarçylygy, düýedarçylygy ösdürmek we olaryň baş sanyny artdyrmak boýunça işleri alyp barýar. Öri meýdanlarynyň peýdalanylyşyna we goralyşyna, öri meýdanlaryny peýdalanmagyň bellenen düzgünleriniň edara görnüşli hem şahsy taraplaryň berjaý edişine gözegçilik edýär.

Döwlet weterinariýa gullugy oba hojalyk mallarynyň, guşlaryň saklanýan, idedilýän ýerlerinde weterinariýa-sanitariýa ýagdaýlarynyň kada laýyk bolmagyna gözegçilik edýär. Adamlar we haýwanlar üçin umumy bolan kesellerden ilaty goramak hem-de adam saglygy üçin howpsuz maldarçylyk önümleriniň öndürilişine gözegçilik etmek boýunça wezipeleri ýerine ýetirýär.

Daşky gurşawy goramak

Hormatly Prezidentimiziň alyp barýan döwlet ekologiýa syýasatyny üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen, ýurdumyzda ekologiýa abadançylygyny üpjün etmek, ösümlik we haýwanat dünýäsini gorap saklamak hem-de olaryň biodürlüligini köpeltmek, tebigy baýlyklarymyzy tygşytly we rejeli peýdalanmak, şeýle hem Diýarymyzy bagy-bossanlyga öwürmek boýunça degişli işler durmuşa geçirilýär.

Daşky gurşawy goramak gullugy ýurdumyzyň tebigy serişdelerini, tokaýlaryny, Garagum sährasynyň biologik köpdürlüligini gorap saklamak, öwrenmek, özleşdirmek, baýlaşdyrmak, rejeli peýdalanmak, ýurdumyzy bagy-bossanlyga öwürmek boýunça alnyp barylýan işlere döwlet gözegçiligini amala aşyrýar.

Türkmenistan BMG-niň doly ygtyýarly agzasy bolandan soň birnäçe halkara tebigaty goraýyş konwensiýalaryna goşuldy. Olaryň arasynda BMG- -niň Howanyň üýtgemegi baradaky çarçuwaly konwensiýasyny, Biologik dürlülik hakynda konwensiýany, BMG-niň Çölleşmäge garşy göreş baradaky konwensiýasyny, Ozon gatlagyny goramak baradaky Wena konwensiýasyny we onuň Ozon gatlagyny dargadyjy maddalar boýunça Monreal Teswirnamasyny, Howply galyndylaryň serhetüsti daşalyşyna, olaryň çykarylyşyna gözegçilik etmek baradaky Bazel konwensiýasyny, Suw guşlarynyň ýaşaýan ýerleri hökmünde goralýan halkara ähmiýetli suwly-batgalyk ýerler hakyndaky konwensiýany (Ramsar konwensiýasy), Daşky gurşawa dahylly ekologiýa maglumatlarynyň elýeterliligi, kararlaryň kabul edilmek işlerine jemgyýetçiligiň gatnaşmagy hem adalatly kazyýetlige elýeterlilik boýunça konwensiýany (Orhus konwesiýasy), Hazar deňziniň deňiz gurşawyny goramak boýunça Çarçuwaly konwensiýany görkezmek bolar.

Ýurdumyzda tebigy baýlyk bolan biologik dürlüligi gorap saklamak boýunça uly göwrümli işler, ilkinji nobatda hem, aýratyn goralýan tebigy ýerleri döretmek we olaryň çäklerini giňeltmek arkaly amala aşyrylýar. 

Aýratyn goralýan tebigy ýerleriň (AGTÝ) milli ulgamy ýer we suw serişdelerini, kenarýaka zolaklary we suwly-batgalyk ýerleri gowulandyrmaga, goramaga, rejeli peýdalanmaga gönükdirilendir, bu çäreler biologik dürlüligiň goralyp saklanmagyny hem dikeldilmegini üpjün edýär. 

Dag, çöl, deňiz ýaly esasy ekoulgamlaryny öz içine alýan Türkmenistanyň AGTÝ-nyň ulgamy 9 sany döwlet tebigy goraghanany, 16 sany döwlet çäkli goraghanany hem-de 2 sany tebigat ýadygärligini özünde jemleýär we 2 152 360 gektara deň bolan ýurduň tutuş meýdanynyň 4,38 göterime golaýyny tutýar.

Ýer serişdeleri gullugy

Ýer serişdeleri gullugy ýurdumyzda ýer serişdeleri babatdaky bitewi döwlet syýasatyny kemala getirmek boýunça teklipleri işläp taýýarlaýar we olaryň ýerine ýetirilişini üpjün edýär. Ýer serişdelerinden rejeli peýdalanylyşyna, olaryň goralyşyna döwlet gözegçiligini amala aşyrýar hem-de Döwlet ýer kadastryny alyp barmagy guraýar we ýerleriň ýagdaýyna syn etmegi geçirýär. Ýer böleklerini eýeçilige, peýdalanmaga, kärendä bermek boýunça namalary bellenen tertipde resmileşdirýär. Gulluk tarapyndan häzirki wagtda Döwlet ýer kadastryny ýöretmek, suwarymly, we täze özleşdirilýän ýerleri kartalaşdyrmak, ýer serişdeleri we olaryň ýagdaýy baradaky maglumatlaryň kompýuterleşdirilen ýeke-täk ulgamyny döretmek hem alyp barmak hem-de olary sanly ulgama birleşdirmek boýunça degişli işler alnyp barylýar.

Bu ugurda öňdebaryjy tehnologiýalar ornaşdyrylýar we dünýäniň ösen ýurtlary bilen yzygiderli tejribe alyşylýar.